ارث دسته اول

مسأله 2740 ) اگر وارث ميت فقط يك نفر از دسته اول باشد، مثلاً پدر يا مادر يا يك پسر يا يك دختر باشد، همه مال ميت به او مى‏رسد و اگر چند پسر يا چند دختر باشند، همه مال به‏طور مساوى بين آنان قسمت مى‏شود و اگر يك پسر و يك دختر باشد، مال را سه قسمت مى‏كنند، دو قسمت را پسر و يك قسمت را دختر مى‏برد و اگر چند پسر و چند دختر باشند، مال را طورى قسمت مى‏كنند كه هر پسرى دوبرابر دختر ببرد.

---

مسأله 2741 ) اگر وارث ميت فقط پدر و مادر او باشند، مال سه قسمت مى‏شود دو قسمت آن را پدر و يك قسمت را مادر مى‏برد ولى اگر ميت دو برادر يا چهار خواهر يا يك برادر و دو خواهر داشته باشد كه همه آنان پدرى باشند يعنى پدر آنان با پدر ميت يكى باشد، خواه مادرشان هم با مادر ميت يكى باشد يا نه، اگرچه تا ميت پدر و مادر دارد اينها ارث نمى‏برند، اما به واسطه بودن اينها مادر شش يك مال را مى‏برد و بقيه را به پدر مى‏دهند.

---

مسأله 2742 ) اگر وارث ميت فقط پدر و مادر و يك دختر باشد، چنانچه ميت دو برادر يا چهار خواهر يا يك برادر و دو خواهر پدرى نداشته باشد، مال را پنج قسمت مى‏كنند، پدر و مادر، هركدام يك قسمت و دختر سه قسمت آن را مى‏برد و اگر دو برادر يا چهار خواهر يا يك برادر و دو خواهر پدرى داشته باشد، مالش را شش قسمت مى‏كنند پدر و مادر، هركدام يك قسمت و دختر سه قسمت مى‏برد و يك قسمت باقيمانده را چهار قسمت مى‏كنند يك قسمت را پدر و سه قسمت را به دختر مى‏دهند مثلاً اگر مال ميت را 24 قسمت كنند، 15 قسمت آن را به دختر و 5 قسمت آن را به پدر و 4 قسمت آن را به مادر مى‏دهند.

---

مسأله 2743 ) اگر وارث ميت فقط پدر و مادر و يك پسر باشد، مال را 6 قسمت مى‏كنند، پدر و مادر هركدام يك قسمت و پسر چهار قسمت آن را مى‏برد و اگر چند پسر يا چند دختر باشند، آن چهار قسمت را به‏طور مساوى بين خودشان قسمت مى‏كنند و اگر پسر و دختر باشند، آن چهار قسمت را طورى تقسيم مى‏كنند كه هر پسرى دوبرابر دختر ببرد.

---

مسأله 2744 ) اگر وارث ميت فقط پدر و يك پسر يا مادر و يك پسر باشد، مال را شش قسمت مى‏كنند، يك قسمت آن را پدر يا مادر و پنج قسمت را پسر مى‏برد.

---

مسأله 2745 ) اگر وارث ميت فقط پدر يا مادر، با پسر و دختر باشد، مال را شش قسمت مى‏كنند، يك قسمت آن را پدر يا مادر مى‏برد و بقيه را طورى قسمت مى‏كنند كه هر پسرى دو برابر دختر ببرد.

---

مسأله 2746 ) اگر وارث ميت فقط پدر و يك دختر يا مادر و يك دختر باشد، مال را چهار قسمت مى‏كنند، يك قسمت آن را پدر يا مادر و بقيه را دختر مى‏برد.

---

مسأله 2747 ) اگر وارث ميت فقط پدر و چند دختر يا مادر و چند دختر باشد، مال را پنج قسمت مى‏كنند، يك قسمت را پدر يا مادر مى‏برد و چهار قسمت را دخترها به‏طور مساوى بين خودشان قسمت مى‏كنند.

---

مسأله 2748 ) اگر ميت اولاد نداشته باشد، نوه پسرى او اگرچه دختر باشد سهم پسر ميت را مى‏برد و نوه دخترى او اگرچه پسر باشد، سهم دختر ميت را مى‏برد مثلاً اگر ميت يك پسر از دختر خود و يك دختر از پسرش داشته باشد، مال را سه قسمت مى‏كنند يك قسمت را به پسر دختر و دو قسمت را به دختر پسر مى‏دهند.

---

ارث دسته دوم

مسأله 2749 ) دسته دوم از كسانى كه به واسطه خويشى ارث مى‏برند، جد يعنى پدر بزرگ و جده يعنى مادر بزرگ و برادر و خواهر ميت است و اگر برادر و خواهر نداشته باشد، اولادشان ارث مى‏برند.

---

مسأله 2750 ) اگر وارث ميت فقط يك برادر يا يك خواهر باشد، همه مال به او مى‏رسد و اگر چند برادر پدر و مادرى يا چند خواهر پدر و مادرى باشد، مال به‏طور مساوى بين آنان قسمت مى‏شود و اگر برادر و خواهر پدر و مادرى با هم باشند، هر برادرى دو برابر خواهر مى‏برد مثلاً اگر دو برادر و يك خواهر پدر و مادرى دارد، مال را پنج قسمت مى‏كنند هر يك از برادرها دو قسمت و خواهر يك قسمت آن را مى‏برد.

---

مسأله 2751 ) اگر ميت برادر و خواهر پدر و مادرى دارد، برادر و خواهر پدرى كه از مادر با ميت جدا است، ارث نمى‏برد و اگر برادر و خواهر پدر و مادرى ندارد، چنانچه فقط يك خواهر يا يك برادر پدرى داشته باشد، همه مال به او مى‏رسد و اگر چند برادر يا چند خواهر پدرى داشته باشد، مال به‏طور مساوى بين آنان قسمت مى‏شود و اگر هم برادر و هم خواهر پدرى داشته باشد، هر برادرى دو برابر خواهر مى‏برد.

---

مسأله 2752 ) اگر وارث ميت فقط يك خواهر يا يك برادر مادرى باشد كه از پدر با ميت جدا است، همه مال به او مى‏رسد و اگر چند برادر مادرى يا چند خواهر مادرى يا چند برادر و خواهر مادرى باشند، مال به‏طور مساوى بين آنان تقسيم مى‏شود.

---

مسأله 2753 ) اگر ميت برادر و خواهر پدر و مادرى و برادر و خواهر پدرى و يك برادر يا يك خواهر مادرى داشته باشد، برادر و خواهر پدرى ارث نمى‏برند و مال را شش قسمت مى‏كنند، يك قسمت آن را به برادر يا خواهر مادرى و بقيه را به برادر و خواهر پدر و مادرى مى‏دهند و هر برادرى دو برابر خواهر مى‏برد.

---

مسأله 2754 ) اگر ميت برادر و خواهر پدر و مادرى و برادر و خواهر پدرى و برادر و خواهر مادرى داشته باشد، برادر و خواهر پدرى ارث نمى‏برد و مال را سه قسمت مى‏كنند يك قسمت آن را برادر و خواهر مادرى به‏طور مساوى بين خودشان قسمت مى‏كنند و بقيه را به برادر و خواهر پدر و مادرى مى‏دهند و هر برادرى دو برابر خواهر مى‏برد.

---

مسأله 2755 ) اگر وارث ميت فقط برادر و خواهر پدرى و يك برادر مادرى يا يك خواهر مادرى باشد، مال را شش قسمت مى‏كنند، يك قسمت آن را برادر يا خواهر مادرى مى‏برد و بقيه را به برادر و خواهر پدرى مى‏دهند و هر برادرى دو برابر خواهر مى‏برد.

---

مسأله 2756 ) اگر وارث ميت فقط برادر و خواهر پدرى و چند برادر و خواهر مادرى باشد، مال را سه قسمت مى‏كنند، يك قسمت آن را برادر و خواهر مادرى به‏طور مساوى بين خودشان تقسيم مى‏كنند و بقيه را به برادر و خواهر پدرى مى‏دهند و هر برادرى دو برابر خواهر مى‏برد.

---

مسأله 2757 ) اگر وارث ميت فقط برادر و خواهر و زن او باشد، زن ارث خود را به تفصيلى كه در مسأله «2781» گفته مى‏شود، مى‏برد و خواهر و برادر به‏طورى كه در مسائل گذشته گفته شد، ارث خود را مى‏برند و نيز اگر زنى بميرد و وارث او فقط خواهر و برادر و شوهر او باشد، شوهر نصف مال را مى‏برد و خواهر و برادر به‏طورى كه در مسائل پيش گفته شد، ارث خود را مى‏برند، ولى براى آن كه زن يا شوهر ارث مى‏برد، از سهم برادر و خواهر مادرى چيزى كم نمى‏شود و از سهم برادر و خواهر پدر و مادرى يا پدرى كم مى‏شود مثلاً اگر وارث ميت شوهر و برادر و خواهر مادرى و برادر و خواهر پدر و مادرى او باشد، نصف مال به شوهر مى‏رسد و يك قسمت از سه قسمت اصل مال را به برادر و خواهر مادرى مى‏دهند و آنچه مى‏ماند مال برادر و خواهر پدر و مادرى است، پس اگر همه مال او شش تومان باشد، سه تومان به شوهر و دو تومان به برادر و خواهر مادرى و يك تومان به برادر و خواهر پدر و مادرى مى‏دهند.

---

مسأله 2758 ) اگر ميت خواهر و برادر نداشته باشد، سهم ارث آنان را به اولادشان مى‏دهند و سهم برادزاده و خواهرزاده مادرى به‏طور مساوى بين آنان قسمت مى‏شود و از سهمى كه به برادزاده و خواهرزاده پدرى يا پدر و مادرى مى‏رسد، هر پسرى دو برابر دختر مى‏برد.

---

مسأله 2759 ) اگر وارث ميت فقط يك جد يا يك جده است، چه پدرى باشد يا مادرى، همه مال به او مى‏رسد و با بودن جد ميت، پدر جد او ارث نمى‏برد و اگر وارث ميت فقط جد و جده پدرى باشد، مال سه قسمت مى‏شود، دو قسمت را جد و يك قسمت را جده مى‏برد و اگر جد و جده مادرى باشد، مال را به‏طور مساوى بين خودشان قسمت مى‏كنند.

---

مسأله 2760 ) اگر وارث ميت فقط يك جد يا جده پدرى و يك جد يا جده مادرى باشد مال سه قسمت مى‏شود، دو قسمت را جد يا جده پدرى و يك قسمت را جد يا جده مادرى مى‏برد.

---

مسأله 2761 ) اگر وارث ميت جد و جده پدرى و جد و جده مادرى باشد مال سه قسمت مى‏شود يك قسمت آن را جد و جده مادرى به‏طور مساوى بين خودشان قسمت مى‏كنند و دو قسمت آن را به جد و جده پدرى مى‏دهند و جد دو برابر جده مى‏برد.

---

مسأله 2762 ) اگر وارث ميت فقط زن و جد و جده پدرى و جد و جده مادرى او باشد زن ارث خود را به تفصيلى كه بعداً گفته مى‏شود، مى‏برد و يك قسمت از سه قسمت اصل مال را به جد و جده مادرى مى‏دهند كه به‏طور مساوى بين خودشان قسمت مى‏كنند و بقيه را به جد و جده پدرى مى‏دهند و جد دو برابر جده مى‏برد و اگر وارث ميت شوهر و جد و جده باشد، شوهر نصف مال را مى‏برد و جد و جده به دستورى كه در مسائل گذشته گفته شد، ارث خود را مى‏برند.

---

مسأله 2763 ) در اجتماع برادر يا خواهر يا برادرها و خواهرها با جد يا جده يا اجداد يا جدّات چند صورت است:

اول – اين كه هر يك از جد يا جده و برادر يا خواهر همه از طرف مادر باشند در اين صورت مال بين آنها به‏طور مساوى تقسيم مى‏شود، اگرچه از حيث ذكورت و اُنوثت مختلف باشند.

دوم – اين كه همه آنها از طرف پدر باشند در اين صورت نيز مال بين آنها به‏طور مساوى تقسيم مى‏شود در فرضى كه همه ذكور و يا همه اُناث باشند و اگر مختلف باشند، پس هر ذَكَرى دو برابر اُنثى مى‏برد.

سوم – اين كه هر يك از جد يا جده از طرف پدر باشد و برادر يا خواهر از طرف پدر و مادر باشد حكم اين صورت حكم صورت گذشته است و دانسته شد كه برادر يا خواهر پدرى ميت اگر با برادر يا خواهر پدرى و مادرى جمع شود، پدرى تنها ارث نمى‏برد.

چهارم – اين كه اجداد يا جدّات بعضى از آنها پدرى باشد و بعضى مادرى چه اين كه همه‏شان ذكور باشند يا اناث يا مختلف و برادرها و خواهرها نيز چنين باشند، در اين صورت از براى خويشان مادرى از برادرها و خواهرها واجداد و جدات يك سوم از تَرَكه است و به‏طور مساوى بين آنها تقسيم مى‏شود، اگرچه مختلف باشند از جهت ذكورت و انوثت و از براى خويشان پدرى از آنها دوسوم(3/2) از تركه است كه به هر ذَكَرى دو برابر اُنثى داده مى‏شود و اگر اختلاف بين آنها نباشد و همه ذكور و يا همه اناث باشند به‏طور مساوى بين آنها تقسيم مى‏شود.

پنجم – اين كه جد يا جده از طرف پدر با برادر يا خواهر از طرف مادر جمع شود در اين صورت برادر يا خواهر در فرضى كه يكى باشد، يك‏ششم(6/1) از مال را مى‏برد و اگر متعدد باشند يك‏سوم(3/1) را به‏طورى مساوى بينشان تقسيم مى‏نمايند و باقيمانده مال جد يا جده است و اگر جد و جده هر دو باشند، جد دو برابر جده مى‏برد.

ششم – اين كه جد يا جده از طرف مادر با برادر از طرف پدر جمع شود در اين صورت از براى جد يا جده يك‏سوم(3/1) است، اگرچه يكى باشد و دوسوم(3/2) آن از براى برادر است اگرچه يكى باشد و اگر با آن جد يا جده خواهر از طرف پدر باشد در صورتى كه يكى باشد نصف را مى‏برد و اگر متعدد باشد دوسوم(3/2) را مى‏برند، و در هر صورت از براى جد و يا جده يك‏سوم(3/1) است و بنابراين اگر خواهر يكى شد يك ششم(6/1) از تركه زائد از فريضه مى‏ماند بايد آن را به خواهر پدرى رد كرد اگرچه احتياط اين است كه در يك‏ششم(6/1) باهم مصالحه نمايند.

هفتم – اين كه اجداد يا جدّات بعضى از آنها پدرى و بعضى از آنها مادرى و با آنها برادر يا خواهر پدرى باشد، چه اين كه يكى باشد يا متعدد در اين صورت از براى جد يا جده مادرى يك‏سوم(3/1) است و با تعدد به‏طور مساوى بين آنها تقسيم مى‏شود اگرچه اختلاف داشته باشند از حيث ذكورت و انوثت و از براى جد يا جده پدرى و برادر يا خواهر پدرى دوسوم(3/2) باقى از تركه است و با اختلاف از حيث ذكورت و انوثت با تفاضل و بدون اختلاف به‏طور مساوى قسمت مى‏شود و اگر با آن اجداد يا جدات، برادر يا خواهر مادرى باشد از براى جد يا جده مادرى با برادر يا خواهر مادرى يك‏سوم(3/1) است كه به‏طور مساوى بين آنها تقسيم مى‏شود اگرچه از حيث ذكورت و انوثت اختلاف داشته باشند و از براى جد و يا جده پدرى دوسوم(3/2) است و بينشان در صورت اختلاف با تفاضل و الا به‏طور مساوى تقسيم مى‏شود.

هشتم – اين كه برادرها يا خواهرها بعضى از آنها پدرى و بعضى از آنها مادرى و با آنها جد يا جد پدرى باشد در اين صورت از براى برادر يا خواهر مادرى يك‏ششم(6/1) تركه است اگر يكى باشد و يك‏سوم(3/1) از آن است اگر متعدد باشند، و به‏طور مساوى بين آنها تقسيم مى‏شود و از براى برادر يا خواهر پدرى يا جد و جده پدرى باقى آن تركه است و به‏طور مساوى بين آنها تقسيم مى‏شود در صورتى كه اختلاف از حيث ذكورت و انوثت نداشته باشند و در صورت اختلاف، به تفاضل بين آنها تقسيم مى‏شود و اگر با آن برادرها يا خواهرها جد و يا جده مادرى باشد از براى جد يا جده مادرى با برادر يا خواهر مادرى تماماً يك‏سوم(3/1) است و به‏طور مساوى بين آنها تقسيم مى‏شود و از براى برادر يا خواهر پدرى دوسوم(3/2) است و بين آنها در صورت اختلاف از حيث ذكورت و انوثت با تفاضل و در صورت عدم اختلاف، به‏طور مساوى تقسيم مى‏شود.

---

مسأله 2764 ) در صورتى كه ميت برادر يا خواهر دارد برادرزاده يا خواهرزاده او ارث نمى‏برد ولى اين حكم در جائى كه ارث برادرزاده يا خواهرزاده با برادر يا خواهر مزاحمت نكند، جارى نيست. مثلاً اگر ميت برادر پدرى و جد مادرى داشته باشد برادر پدرى دو ثلث و جد مادرى يك ثلث ارث مى‏برد و در اين صورت اگر ميت پسر برادر مادرى نيز داشته باشد، پسر برادر با جد مادرى در ثلث شريك مى‏باشند.

---

ارث دسته سوم

مسأله 2765 ) دسته سوم عمو و عمه و دائى و خاله و اولاد آنان است به تفصيلى كه گفته شد كه اگر از طبقه اول و دوم كسى نباشد، اينها ارث مى‏برند.

---

مسأله 2766 ) اگر وارث ميت فقط يك عمو يا يك عمه است، چه پدر و مادرى باشد يعنى با ميت از يك پدر و مادر باشد، يا پدرى باشد يا مادرى، همه مال به او مى‏رسد و اگر چند عمو يا چند عمه باشند و همه پدرى و مادرى، يا همه پدرى باشند، مال به‏طور مساوى بين آنان قسمت مى‏شود و اگر عمو و عمه هر دو باشند و همه پدر و مادرى، يا همه پدرى باشند عمو دو برابر عمه مى‏برد مثلاً اگر وارث ميت دو عمو و يك عمه باشد مال را پنج قسمت مى‏كنند و يك قسمت را به عمه مى‏دهند و چهار قسمت را عموها به‏طور مساوى بين خودشان قسمت مى‏كنند.

---

مسأله 2767 ) اگر وارث ميت فقط چند عموى مادرى يا چند عمه مادرى يا عمو و عمه مادرى باشند، مال به‏طور مساوى بين آنان قسمت مى‏شود.

---

مسأله 2768 ) اگر وارث ميت عمو و عمه باشد و بعضى پدرى و بعضى مادرى و بعضى پدر و مادرى باشند، عمو و عمه پدرى ارث نمى‏برند، پس اگر ميت يك عمو يا يك عمه مادرى دارد، مال را شش قسمت مى‏كنند، يك قسمت را به عمو يا عمه مادرى و بقيه را به عمو و عمه پدرى و مادرى مى‏دهند و عموى پدر و مادرى دو برابر عمه پدر و مادرى مى‏برد و اگر هم عمو و هم عمه مادرى دارد، مال را سه قسمت مى‏كنند دو قسمت را به عمو و عمه پدر و مادرى مى‏دهند و عمو دو برابر عمه مى‏برد و يك قسمت را به عمو و عمه مادرى مى‏دهند كه به‏طور مساوى بين خودشان قسمت مى‏كنند و احتياط آن است كه در تقسيم با يكديگر صلح كنند.

---

مسأله 2769 ) اگر وارث ميت فقط يك دائى يا يك خاله باشد، همه مال به او مى‏رسد و اگر هم دائى و خاله باشد و همه پدرى و مادرى يا پدرى يا مادرى باشند، مال به‏طور مساوى بين آنان قسمت مى‏شود و احتياط آن است كه در تقسيم با يكديگر صلح كنند.

---

مسأله 2770 ) اگر وارث ميت فقط دائى و خاله پدرى و دائى و خاله مادرى و دائى و خاله پدر و مادرى باشد، دائى و خاله پدرى ارث نمى‏برند و بايد مال را به شش قسمت تقسيم كنند، يك قسمت آن را به دائى و خاله مادرى و بقيه را به دائى و خاله پدر و مادرى مى‏دهند و به طور مساوى تقسيم مى‏كنند و احتياط آن است كه در تقسيم با يكديگر صلح كنند.

---

مسأله 2771 ) اگر وارث ميت فقط دائى و خاله پدرى و دائى وخاله مادرى و دائى و خاله پدر و مادرى باشد، دائى و خاله پدرى ارث نمى‏برند و بايد مال را به سه قسمت تقسيم كنند، يك قسمت آن را دائى و خاله مادرى به‏طور مساوى تقسيم مى‏كنند و بقيّه را به دائى و خاله پدر و مادرى بدهند و به‏طور مساوى تقسيم مى‏كنند و احتياط آن است كه در تقسيم آن با يكديگر صلح كنند.

---

مسأله 2772 ) اگر وارث ميت يك دائى يا يك خاله و يك عمو يا يك عمه باشد مال را سه قسمت مى‏كنند، يك قسمت را دائى يا خاله و بقيه را عمو يا عمه مى‏برد.

---

مسأله 2773 ) اگر وارث ميت يك دائى يا يك خاله و عمو و عمه باشد، چنانچه عمو و عمه پدر و مادرى يا پدرى باشند، مال را سه قسمت مى‏كنند، يك قسمت را دائى يا خاله مى‏برد و از بقيه دو قسمت به عمو و يك قسمت به عمه مى‏دهند. بنابر اين اگر مال را نه قسمت كنند سه قسمت را به دائى يا خاله و چهار قسمت را به عمو و دو قسمت را به عمه مى‏دهند.

---

مسأله 2774 ) اگر وارث ميت يك دائى يا يك خاله و يك عمو يا يك عمه مادرى و عمو و عمه پدر و مادرى يا پدرى باشد، مال را سه قسمت مى‏كنند، يك قسمت آن را به دائى يا خاله مى‏دهند و دو قسمت باقيمانده را شش قسمت مى‏كنند، يك قسمت را به عمو يا عمه مادرى و بقيه را به عمو و عمه پدر و مادرى يا پدرى مى‏دهند و عمو دو برابر عمه مى‏برد. بنابراين اگر مال را نه قسمت كنند، سه قسمت را به دائى يا خاله و يك قسمت را به عمو يا عمه مادرى و پنج قسمت ديگر را به عمو و عمه پدر مادرى يا پدرى مى‏دهند.

---

مسأله 2775 ) اگر وارث ميت يك دائى يا يك خاله و عمو و عمه مادرى و عمو و عمه پدر و مادرى يا پدرى باشد مال را سه قسمت مى‏كنند، يك قسمت را دائى يا خاله مى‏برد و دو قسمت باقيمانده را سه سهم مى‏كنند، يك سهم آن را به‏طور مساوى بين عمو و عمه مادرى قسمت مى‏كنند و دو سهم ديگر را بين عمو و عمه پدر و مادرى يا پدرى قسمت مى‏نمايند و عمو دو برابر عمه مى‏برد. بنابراين اگر مال را نه قسمت كنند، سه قسمت آن، سهم خاله يا دائى و دو قسمت سهم عمو و عمه مادرى و چهار قسمت سهم عمو و عمه پدر و مادرى يا پدرى مى‏باشد.

---

مسأله 2776 ) اگر وارث ميت چند دائى و چند خاله باشد كه همه پدر و مادرى يا پدرى يا مادرى باشند و عمو عمه هم داشته باشد، مال سه سهم مى‏شود دو سهم آن را به دستورى كه در مسأله پيش گفته شد، عمو و عمه بين خودشان قسمت مى‏كنند و يك سهم آن را دائى‏ها و خاله‏ها به‏طور مساوى بين خودشان قسمت مى‏نمايند.

---

مسأله 2777 ) اگر وارث ميت دائى يا خاله مادرى و چند دائى و خاله پدر و مادرى يا پدرى و عمو و عمه باشد، مال سه سهم مى‏شود و دو سهم آن را به دستورى كه سابقاً گفته شد عمو و عمه بين خودشان قسمت مى‏كنند. پس اگر ميت يك دائى يا يك خاله مادرى دارد يك سهم ديگر آن را شش قسمت مى‏كنند يك قسمت را به دائى يا خاله مادرى مى‏دهند و بقيه را به دائى و خاله پدر و مادرى يا پدرى مى‏دهند كه به‏طور مساوى قسمت مى‏كنند و بنابراحتياط بايد در تقسيم آن با هم صلح كنند و اگر چند دائى مادرى يا چند خاله مادرى يا هم دائى مادرى و هم خاله مادرى دارد آن يك سهم را سه قسمت مى‏كنند، يك قسمت را دائى‏ها و خاله‏هاى مادرى به‏طور مساوى بين خودشان قسمت مى‏كنند و بقيه را به دائى و خاله پدر و مادرى يا پدرى مى‏دهند كه به‏طور مساوى قسمت مى‏كنند و بنابراحتياط در تقسيم آن با هم صلح مى‏كنند.

---

مسأله 2778 ) اگر ميت عمو و عمه و دائى و خاله نداشته باشد، مقدارى كه به عمو و عمه مى‏رسد، به اولاد آنان و مقدارى كه به دائى و خاله مى‏رسد، به اولاد آنان داده مى‏شود.

---

مسأله 2779 ) اگر وارث ميت عمو و عمه و دائى وخاله پدر و عمو و عمه و دائى و خاله مادر او باشند، مال سه سهم مى‏شود، يك سهم آن را عمو و عمه و دائى و خاله مادر ميت به‏طور مساوى بين خودشان قسمت مى‏كنند و دو سهم ديگر آن را سه قسمت مى‏كنند يك قسمت را دائى و خاله پدر ميت به‏طور مساوى بين خودشان قسمت مى‏نمايند و دو قسمت ديگر آن را به عمو و عمه پدر ميت مى‏دهند و عمو دو برابر عمه مى‏برد.

---

ارث زن و شوهر

مسأله 2780 ) اگر زنى بميرد و اولاد نداشته باشد، نصف همه مال را شوهر او و بقيه را ورثه ديگر مى‏برند و اگر از آن شوهر يا از شوهر ديگر اولاد داشته باشد، چهاريك همه مال را شوهر و بقيه را ورثه ديگر مى‏برند.

---

مسأله 2781 ) اگر مردى بميرد و اولاد نداشته باشد، چهاريك مال او را زن و بقيه را ورثه ديگر مى‏برند و اگر از آن زن يا از زن ديگر اولاد داشته باشد، هشت‏يك مال را زن و بقيه را ورثه ديگر مى‏برند و زن از زمين خانه مسكونى، نه از خود زمين و نه از قيمت آن ارث نمى‏برد و احتياط مستحب آن است كه در زمين باغ و زراعت و زمينهاى ديگر هم با ورثه ميت صلح كند و نيز از خود هوائى خانه مانند بنا و درخت ارث نمى‏برد ولى از قيمت آنها ارث مى‏برد و از درخت و زراعت و ساختمانى كه در زمين باغ و زراعت و زمين‏هاى ديگر است، اگرچه ارث مى‏برد اما چون ارث بردن او از خود اينها يا از قيمت اينها محل اشكال است، احتياط واجب آن است كه در اينها هم با ورثه ديگر صلح نمايد.

---

مسأله 2782 ) اگر زن بخواهد در چيزهائى كه از آنها ارث نمى‏برد، مانند زمين خانه مسكونى، تصرف كند، بايد از ورثه ديگر اجازه بگيرد و نيز احتياط واجب آن است كه ورثه تا سهم زن را نداده‏اند، در چيزهائى كه زن از قيمت آنها ارث مى‏برد، مانند بنا و درخت بدون اجازه او تصرف نكنند و چنانچه پيش از دادن سهم زن، اينها را بفروشند در صورتى كه زن معامله را اجازه دهد، صحيح و گرنه باطل است.

---

مسأله 2783 ) اگر بخواهند بنا و درخت و مانند آن را قيمت نمايند بايد همان‏طور كه نزد مقوّمين معمول است، آنها را بدون در نظر گرفتن خصوصيت زمينى كه در آن هستند، حساب كنند چقدر ارزش دارند، نه اين كه آنها را كنده شده از زمين فرض نمايند و قيمت گذارند يا اين كه قيمت آنها را در حالى كه بدون اجاره يا با اجاره در همين زمين باقى بمانند تا از بين بروند حساب كنند.

---

مسأله 2784 ) مجراى آب قنات و مانند آن بلكه آبى كه در زير زمين است، حكم زمين را دارد و آجر و چيزهائى كه در آن بكار رفته، در حكم ساختمان است.

---

مسأله 2785 ) اگر ميت بيش از يك زن داشته باشد، چنانچه اولاد نداشته باشد، چهاريك مال و اگر اولاد داشته باشد، هشت‏يك مال به شرحى كه گفته شد، به‏طور مساوى بين زنهاى او قسمت مى‏شود، اگرچه شوهر با هيچ‏يك از آنان يا بعضى از آنان نزديكى نكرده باشد، ولى اگر در مرضى كه به آن مرض از دنيا رفته، زنى را عقد كرده و با او نزديكى نكرده است، آن زن از او ارث نمى‏برد و حق مهر هم ندارد.

---

مسأله 2786 ) اگر زن در حال مرض شوهر كند و به همان مرض بميرد، شوهرش اگرچه با او نزديكى نكرده باشد، از او ارث مى‏برد.

---

مسأله 2787 ) اگر زن را به ترتيبى كه در احكام طلاق گفته شد، طلاق رجعى بدهند و در بين عده بميرد، شوهر از او ارث مى‏برد و نيز اگر شوهر در بين عده زن بميرد، زن از او ارث مى‏برد، ولى اگر بعد از گذشتن عده رجعى يا در عده طلاق بائن، يكى از آنان بميرد، ديگرى از او ارث نمى‏برد.

---

مسأله 2788 ) اگر شوهر در حال مرض، عيالش را طلاق دهد و پيش از گذشتن دوازده ماه هلالى بميرد، زن با سه شرط از او ارث مى‏برد:

اول – آن كه در اين مدت شوهر ديگر نكرده باشد.

دوم – به واسطه بى‏ميلى به شوهر، مالى به او نداده باشد كه به طلاق دادن راضى شود، بلكه اگر چيزى هم به شوهر ندهد ولى طلاق به تقاضاى زن باشد، باز هم ارث بردنش اشكال دارد.

سوم – شوهر در مرضى كه در آن مرض زن را طلاق داده، به واسطه آن مرض يا به جهت ديگرى بميرد، پس اگر از آن مرض خوب شود و به جهت ديگرى از دنيا برود، زن از او ارث نمى‏برد.

---

مسأله 2789 ) لباسى كه مرد براى پوشيدن زن خود گرفته، اگرچه زن آن را پوشيده باشد، بعد از مردن شوهر، جزء مال شوهر است.

---

احكام متفرّقه ارث

مسأله 2790 ) قرآن و انگشترى و شمشير ميت و لباسى را كه پوشيده، مال پسر بزرگتر است و اگر ميت از اين چهار چيز بيشتر از يكى دارد، مثلاً دو قرآن يا دو انگشترى دارد، احتياط واجب آن است كه پسر بزرگ در آنها با ورثه ديگر صلح كند.

---

مسأله 2791 ) اگر پسر بزرگ ميت بيش از يكى باشد مثلاً از دو زن او در يك وقت دو پسر به دنيا آمده باشد، بايد لباس و قرآن و انگشترى و اسلحه ميت را به‏طور مساوى بين خودشان قسمت كنند.

---

مسأله 2792 ) اگر ميت قرض داشته باشد، چنانچه قرضش به اندازه مال او يا زيادتر باشد، بايد چهار چيزى هم كه مال پسر بزرگتر است و در مسأله پيش گفته شد، به قرض او بدهند و اگر قرضش كمتر از مال او باشد، بايد از آن چهار چيزى هم كه به پسر بزرگتر مى‏رسد، به نسبت به قرض او بدهند، مثلاً اگر همه دارائى او شصت تومان است و به مقدار بيست تومان آن از چيزهائى است كه مال پسر بزرگتر است و سى تومان هم قرض دارد، پسر بزرگ بايد به مقدار ده تومان از آن چهار چيز را بابت قرض ميت بدهد.

---

مسأله 2793 ) مسلمان از كافر ارث مى‏برد، ولى كافر اگرچه پدر يا پسر ميت باشد، از او ارث نمى‏برد.

---

مسأله 2794 ) اگر كسى يكى از خويشان خود را عمداً و بناحق بكشد، از او ارث نمى‏برد ولى اگر از روى خطا باشد مثل آن كه سنگ را به هوا بيندازد و اتفاقاً به يكى از خويشان او بخورد و او را بكشد از او ارث مى‏برد ولى ارث بردن او از ديه قتل كه بعداً گفته مى‏شود، محل اشكال است.

---

مسأله 2795 ) هرگاه بخواهند ارث را تقسيم كنند، براى بچه‏ اى كه در شكم است كه اگر زنده به دنيا بيايد ارث مى‏برد، سهم دو پسر را كنار مى‏گذارند، ولى اگر احتمال بدهند بيشتر است مثلاً احتمال بدهند كه زن به سه بچه حامله باشد، سهم سه پسر را كنار مى‏گذارند و چنانچه مثلاً يك پسر يا يك دختر به دنيا آمد، زيادى را ورثه بين خودشان تقسيم مى‏كنند.

---